MEDICIJNOVERGEVOELIGHEID BIJ COLLIES EN AANVERWANTE RASSEN

INLEIDING

Het is al ruim twintig jaar bekend dat er bij collies en aanverwante rassen een overgevoeligheid voor bepaalde geneesmiddelen voorkomt. Het middel ivermectine, dat ingezet wordt bij de bestrijding van wormen en andere parasitaire infecties, is in deze berucht. Bij honden met een overgevoeligheid voor dit middel kunnen na toediening vergiftigingsverschijnselen, die vooral betrekking hebben op het zenuwstelsel, ontstaan. De honden kunnen toevallen met spierkrampen krijgen, ze kunnen bewusteloos en zelfs in coma raken. De hartslag kan vertragen met als gevolg zuurstofgebrek en een daling van de lichaamstemperatuur. Daarnaast kunnen de dieren gaan speekselen, braken of diarree krijgen. Helaas is het al meerdere malen voorgekomen dat een dier overlijdt, na de toediening van een ‘simpel’ ontwormingsmiddel (met daarin de stof ivermectine).
Uit onderzoek is naar voren gekomen binnen welke hondenrassen deze overgevoeligheid voorkomt en dat het een erfelijke aandoening is. Helaas is ivermectine niet het enige middel waarvoor de overgevoeligheid bestaat. Daarnaast is er een DNA-test beschikbaar waarmee op voorhand kan worden vastgesteld welke honden in de problemen kunnen komen bij de toediening van bepaalde medicijnen. Dit is niet alleen voor de betreffende hond, eigenaar en hun dierenarts zeer belangrijke informatie, ook voor fokkers is dit een doorbraak omdat ze nu bij het fokken van honden kunnen gaan selecteren op dieren die niet aan medicijnovergevoeligheid lijden.


RASSEN DIE RISICO’S LOPEN

Aanvankelijk werd de medicijnovergevoeligheid vooral beschreven als een probleem bij Collies. Intussen weten we dat niet alleen Collies aangedaan zijn met het gendefect. De rassen waarbij het gendefect in meer of mindere mate voorkomt zijn:

Australian Cattle Dog
Australian Shepherd
Briard
Collies
Duitse Pinscher
Herdershond
Langharige Whippets
McNab Hond
Nova Scotia Duck Tolling Retriever
Old English Sheepdog
Sheltie
Windhond

Note : Voor de Nova Scotia Duck Tolling Retriever is de test in 2008 vrijgegeven op basis van web-informatie. Sindsdien zijn er slechts enkele Nova Scotia Duck Tolling Retriever onderzocht voor MDR1, deze aantallen zijn niet voldoende om een verantwoorde conclusie mogelijk te maken. Bij de fokadviescommissie zijn tot nu toe geen MDR1 dragers of lijders bekent.


MEDICIJNEN DIE PROBLEMEN KUNNEN VEROORZAKEN

Ivermectine is het meest beruchte medicijn, maar er zijn meer medicijnen beschreven die problemen kunnen veroorzaken bij de bovengenoemde rassen:

Klasse A	Gebruik deze medicijnen niet voor honden met MDR1 gen defect	Ivermectine stoffen "Tegen parasieten zoals wormen, mijten en luizen": (Diapec®, Ecomectin®, Equimax®, Eqvalan®, Ivomec®, Noromectin®, Paramectin®, Qualimec®, Sumex®, Virbamec®)  Doramectine stoffen "Tegen parasieten zoals wormen, mijten en luizen": (Dectomax ®) Loperamide stoffen "Ter bestrijding van diarree":(Imodium ®) Moxidectine stoffen "Tegen parasieten zoals wormen, mijten en luizen" (Cydectin ®, erzoek ®) (Flagyl) de werkzame stof in Flagyl is metronidazol.
Klasse B	Gebruik alleen onder nauw toezicht van dierenarts	Cytostatica "Chemotherapie": (Vinblastine, Vincristine, Doxorubicine, Paclitaxel, Docetaxel, Methotrexat, Vincristine) Immunosuppressieve: Ter onderdrukking van de werking van het immuunsysteem (Cyclosporine A) Glucosiden (heterosiden):" Ter versterking van de hartfunctie"  (Digoxine, Methyldigoxine) Ter bestrijding van hartritmestoornissen (Verapamil, Diltiazem, Chinidine)  Opiaten: (Morphium) Ter bestrijding van misselijkheid en braken (Ondansetron, Domperidon, Metoclopramide ) Ter onderdrukking van allergische reacties (Ebastine)  Celgroeiremmers, remming groei van tumoren (Vincristine, Vinblastine en Doxorubicine) Glucocorticoide: "Ontstekingsremmer, remt allergische reacties" (Dexamethason) Antibiotica, ter bestrijding van bacteriele infecties: (Sparfloxacin, Grepafloxacin, Erythromycin) Acepromazine (kalmeringsmiddel en pre-anesthetic agent) * Butorfanol "pijnstillende en pre-anesthetic agent" * Andere medicijnen: Etoposide, Mitoxantrone, Paclitaxel, rifampicine
Klasse C	Kan alleen worden gebruikt in de toegestane vorm en dosis!	Selamectin (Stronghold®), Milbemax®  en Advocate® .
* Bij honden met de MDR1 mutatie, neigen acepromazine en Butorfanol een meer diepgaande en langdurige sedatie te veroorzaken. Het wordt aanbevolen om de dosis met 25% te verminderen voor honden die de MDR1 mutatie heterozygoot dragen (MDR1 / N) en met 30-50% bij honden die de MDR1 mutatie homozygoot dragen (MDR1 / MDR1).

We moeten aannemen dat deze rij geneesmiddelen nog niet volledig is en dat er in de loop van de tijd meer medicijnen aan toegevoegd zullen worden

HET MDR1 GEN

Honden met een overgevoeligheid voor bovengenoemde medicijnen hebben een defect in het DNA in het zogenaamde Multi Drug Resistence 1 gen (MDR1-gen). Het MDR1-gen zorgt voor de productie van P-glycoproteine, een stof die ervoor moet zorgen dat allerlei toxische stoffen slechts in geringe concentraties in de hersencellen kunnen voorkomen. Honden met een MDR1 gendefect kunnen de stof P-glycoproteine niet maken, waardoor bepaalde stoffen (in ieder geval de bovenstaande medicijnen) niet uit de hersencellen geweerd kunnen worden. Hierdoor wordt de concentratie van deze stoffen in de hersencellen zo hoog dat ze giftig kunnen worden en voor problemen zorgen.

DNA TESTEN
DNA testen voor MDR1 zijn bij verschillende laboratoria beschikbaar om vast te stellen of het MDR1-defect aanwezig is: Hier onder enkele opties.

Dr. Van Haeringen Laboratorium Wageningen.
Voor dit onderzoek worden de volgende materialen geaccepteerd: Sperma, Bloed (EDTA), Bloed (Heparine), Weefsel, Swab.
meer info via http://www.vhlgenetics.com/vhl 

Laboklin.
Hiervoor moet bloed afgenomen worden door de dierenarts (1 ml EDTA bloed), of via Swab dat vervolgens samen met een aantal gegevens van de hond voor onderzoek.
meer info via: http://www.laboklin.de 

UITSLAG VAN DE TEST
Elke hond beschikt op het MDR1 gen over twee MDR1-allelen, één is afkomstig van de moeder en één van de vader. De testuitslag kan dus drie verschillende uitkomsten bevatten:


Gezond: twee normale MDR1 allelen (N/N):
Bij de keuze van geneesmiddelen hoeft geen bijzondere voorzichtigheid in acht genomen te worden en kunnen bovengenoemde medicijnen zonder een verhoogde kans op problemen toegediend krijgen. Ongewenste bijwerkingen van geneesmiddelen, zoals die voor elk dier gelden, kunnen natuurlijk niet uitgesloten worden.

Drager: een normaal en een defect MDR1 allel (MDR1/N):
Drager van een defect MDR1 allel. Deze dieren kunnen de medicijnovergevoeligheid wel doorgeven aan hun nakomelingen, maar hebben zelf zeer waarschijnlijk geen last van medicijnovergevoeligheid. Ongewenste bijwerkingen van geneesmiddelen, zoals die voor elk dier gelden, kunnen natuurlijk niet uitgesloten worden.

Lijder: twee defecte MDR1 allelen (MDR1/MDR1):
Deze dieren hebben een overgevoeligheid voor bovengenoemde medicijnen en misschien voor nog wel meer medicijnen. Deze middelen moeten bij deze dieren dus zeker niet toegepast worden. Ze geven het defecte allel zeker door aan hun nakomelingen. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat deze dieren voor het overige, voor zover nu bekend, volkomen normaal functionerende dieren zijn

FOKBELEID
Nu lijkt het in het kader van het fokkerijbeleid logisch om lijders en dragers uit te sluiten van de fok en alleen te fokken met dieren die over twee normale MDR1 allelen beschikken. Dit is helaas bij een aantal rassen geen optie, omdat we dan ook de positieve eigenschappen van een meer of minder grote groep dieren 'weggooien'. Dit kan schadelijk zijn voor een ras omdat er te veel van de beschikbare erfelijke variatie verloren zou gaan.
Wel kan er door de mogelijkheid om via een test de MDR1-status van een dier vast te stellen een plan van aanpak gemaakt worden met betrekking tot de fokkerij. In eerste instantie is het al heel belangrijk dat er kan worden voorkomen dat er lijders (- / -) geboren worden. Daarna zal langzaam overgegaan kunnen worden tot vermindering van het aantal dragers om zo het ongewenste allel uit de populatie te verwijderen, zonder dat daarbij andere belangrijke kenmerken van een ras verloren gaan.
 

Note : Voor de Nova Scotia Duck Tolling Retriever zijn er nog geen regels vastgesteld in het fokbeleid omdat er slechts enkele Nova Scotia Duck Tolling Retriever zijn onderzocht voor MDR1, deze aantallen zijn niet voldoende om een verantwoorde conclusie mogelijk te maken. Bij de fokadviescommissie zijn tot nu toe geen MDR1 dragers of lijders bekent.